Γυναίκα Εμμηνόπαυση Οστεοπόρωση
Written by Νικολαϊδου Άννα Διαιτολόγος Διατροφολόγος
Μια σοβαρή ασθένεια που παρουσιάζεται κυρίως στις γυναίκες, στα χρόνια που ακολουθούν την εμμηνόπαυση, είναι η οστεοπόρωση. Στις περισσότερες γυναίκες, η εμμηνόπαυση επέρχεται γύρω στα 48 ως 52 χρόνια, αλλά συνολικά το χρονικό όριο είναι πολύ μεγαλύτερο. Η εμμηνόπαυση μπορεί να έρθει ακόμη και στ 39 ή να καθυστερήσει μέχρι τα 58. Του σταματήματος της περιόδου, προηγείται μια μεταβατική φάση, που μπορεί να διαρκέσει μερικούς μήνες ή και μερικά χρόνια.
Σ' αυτή την περίοδο, η λειτουργία των ωοθηκών αρχίζει να φθίνει και η ωορρηξία γίνεται ακανόνιστη. Η γονιμότητα είναι περιορισμένη. Τα συμπτώματα που συνδέονται με την εμμηνόπαυση μπορεί και να εμφανιστούν μέσα στα 5 χρόνια μετά την εμμηνόπαυση. Τα χρόνια που περιβάλλουν την εμμηνόπαυση, είναι γνωστά σαν κλιμακτήριος. Στα χρόνια λοιπόν αυτά που προηγούνται της εμμηνόπαυσης, επέρχονται αλλαγές στην τακτική μηνιαία έκκριση ορμονών και στην ωορρηξία, με αποτέλεσμα τη διαταραχή του «κύκλου». Η χαμηλή αυτή έκκριση ορμονών, προκαλεί συμπτώματα, όπως εξάψεις, νυκτερινές εφιδρώσεις και ξηρότητα του κόλπου, στο μεγαλύτερο μέρος των γυναικών. Επίσης οδηγεί σε φυσικές αλλαγές, όπως η συρρίκνωση των σεξουαλικών οργάνων, κάποιου βαθμού οστεοπόρωση και αυξημένη ευπάθεια σε ορισμένα καρδιακά νοσήματα.
Παράλληλα όμως με τις σημαντικές αλλαγές που φέρνει η εμμηνόπαυση, μερικές γυναίκες, αισθάνονται ψυχολογική και συναισθηματική αναστάτωση. Ωστόσο, τα ψυχολογικά προβλήματα, δεν οφείλονται πάντα στην οιστροπενία (χαμηλή έκκριση ορμονών), αλλά και σε άλλου είδους αλλαγές στο οικογενειακό, κοινωνικό και επαγγελματικό περιβάλλον.
Ας αναφερθούμε όμως στο κυριότερο ίσως από τα προβλήματα, που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στα χρόνια της κλιμακτηρίου και της εμμηνόπαυσης, την οστεοπόρωση. Στην οστεοπόρωση λοιπόν, τα οστά γίνονται προοδευτικά λιγότερο πυκνά και πιο αδύνατα, με αποτέλεσμα τα κατάγματα σπονδυλικής στήλης, γοφού και καρπού. Θεωρείται, κατ' εξοχήν, ασθένεια γυναικών, αλλά και οι ηλικιωμένοι άντρες επίσης γνωρίζουν απώλεια της πυκνότητας των οστών.
Ποιοι όμως κινδυνεύουν από την οστεοπόρωση ;
Ο κίνδυνος της ασθένειας αυτής, αυξάνεται με την ηλικία. Σχεδόν όλοι πάνω από τα 55 χρόνια τους είναι πιθανό να έχουν κάποιο βαθμό απώλειας στα οστά. Οι γυναίκες όμως είναι αυτές που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο, λόγω του ότι η έλλειψη οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυση αυξάνει δραματικά το ρυθμό (για λίγα χρόνια) με τον οποίο χάνεται η πυκνότητα του οστού.
Γιατί συμβαίνει αυτή η αλλαγή (μείωση) της πυκνότητας των οστών;
Τα οστά είναι ζωντανές δομές. Αποτελούνται από οργανικό σκελετό, στον οποίο εναποτίθενται μεταλλικά άλατα ασβεστίου και φωσφόρου. Τα οστά συνεχώς διασπώνται και επανακατασκευάζονται. Αυτή η συνεχής αλλαγή λέγεται αναμόρφωση και είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη και επισκευή μικροσκοπικών καταγμάτων, λόγω έντασης των οστών.
Νωρίς στη ζωή, ο σχηματισμός οστού υπερβαίνει τη διάσπαση και επαναπορρόφησή του. Στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής, οι διαδικασίες είναι ίσες. Αργότερα, η επαναπορρόφηση ξεπερνάει το σχηματισμό και έτσι τα οστά γίνονται προοδευτικά πιο ελαφρά και πιο αδύνατα. Οι γυναικείες ορμόνες, επηρεάζουν το ρυθμό με τον οποίο απορροφάται το ασβέστιο από τα οστά. Αμέσως μετά την εμμηνόπαυση, όταν μειώνονται τα επίπεδα ορμονών, οι γυναίκες χάνουν γρήγορα την πυκνότητα των οστών. Η οστεοπόρωση είναι δηλαδή μία «παιδική ασθένεια». Όσο καλύτερα δημιουργηθούν τα οστά στην παιδική ηλικία τόσο λιγότερο κινδυνεύουμε ως ενήλικες από προβλήματα της έλλειψης του ασβεστίου .
Ποια όμως είναι τα αποτελέσματα της ασθένειας;
Τα πιο φανερά αποτελέσματα της οστεοπόρωσης είναι η αυξημένη τάση των οστών να σπάνε, με την ελάχιστη εφαρμοζόμενη δύναμη.
Στις μεσήλικες γυναίκες, που έχουν περάσει την εμμηνόπαυση, τα πιο κοινά κατάγματα είναι του καρπού και των σπονδύλων. Στους πιο μεγάλους ανθρώπους, άντρες - γυναίκες, το πιο συνηθισμένο κάταγμα είναι στο γοφό. Οι άνθρωποι με οστεοπόρωση, μπορεί να κοντύνουν λόγω κατάρρευσης σπονδύλων. Μπορεί ακόμα ν' αποκτήσουν μια προεξέχουσα καμπύλη της σπονδυλικής στήλης. Σε μερικές περιπτώσεις η καμπύλη είναι τόσο ακραία ώστε το κεφάλι πιέζεται κάτω προς το στήθος. Η καθίζηση ενός σπονδύλου, μπορεί να προκαλέσει μυϊκή αδυναμία και πόνο, λόγω πίεσης κάποιου νεύρου της σπονδυλικής στήλης.
Υπάρχει θεραπεία για την οστεοπόρωση;
Δυστυχώς, η οστεοπόρωση, δεν είναι δυνατόν να αναστραφεί. Αυτό σημαίνει πως δεν υπάρχει θεραπεία της ασθένειας. Αυτό όμως που μπορούμε να κάνουμε, είναι πρόληψη. Ένα από τα πιο καλά προληπτικά μέτρα, είναι η επαρκής λήψη ασβεστίου, κατά την παιδική ηλικία. Οι πιο πλούσιες πηγές ασβεστίου είναι το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, η σόγια, τα μπρόκολα, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, οι σαρδέλες και ο σολομός κονσέρβα (όταν τρώγονται μαζί με τα κόκαλα). Οι άνθρωποι με καθιστική ζωή, που πίνουν γάλα για να πάρουν ασβέστιο, να προτιμούν γάλα με λίγα λιπαρά, για ν' αποφύγουν το λίπος και τις θερμίδες.
Είναι επίσης σημαντικό να γνωρίζουν οι γονείς ότι τα γερά κόκαλα ενός ανθρώπου σχηματίζονται κυρίως στην παιδική ηλικία σε συνδυασμό με σωστή και επαρκής διατροφή αλλά και γυμναστική . Οι γεροί μύες είναι αυτοί που κρατούν ολόκληρο το ανθρώπινο κορμί και περικλείουν και προστατεύουν και τα κόκαλα και όχι ο σκελετός. Γι αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία τα παιδιά μέχρι και την λήξη της εφηβείας τους πολύ τακτικά χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι δεν πρέπει να γυμνάζονται και οι ενήλικες . Κάθε μορφή άσκησης βοηθά και προστατεύει την καλή υγεία των οστών.
Μπορούμε να δυναμώσουμε τα οστά μας κάνοντας τακτικά ασκήσεις «μεταφοράς βάρους». Ο ακριβής μηχανισμός δεν είναι σαφής, αλλά, όταν ασκούνται φυσικές δυνάμεις σ' ένα οστό, τα οστεοκύττταρα παρακινούνται κάπως για να αυξήσουν τη δραστηριότητά τους της δημιουργίας οστού. Κάθε άσκηση «μεταφοράς βάρους», όπως το γρήγορο περπάτημα, που γίνεται επί 20 λεπτά, τρεις ή τέσσερις φορές την εβδομάδα, συμβάλλει σημαντικά στη διατήρηση της πυκνότητας των οστών.
Άλλωστε με την πάροδο της ηλικίας, και κυρίως στους ανθρώπους που δεν γυμνάστηκαν ποτέ και συνεχίζουν να μη γυμνάζονται ή έστω να μην περπατάνε, ο κίνδυνος για κατάγματα είναι ακόμη πιο αυξημένος. Ο λόγος που συμβαίνει αυτό είναι γιατί με την πάροδο της ηλικίας, αδυνατίζει το νευρομυϊκό σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού. Δηλαδή, εξασθενούν οι μυς του σώματος, με συνέπεια να μειώνονται και τα αντανακλαστικά, άρα να πέφτουμε και συχνότερα. Η άσκηση κρατάει δυνατούς τους μυς, άρα και τα αντανακλαστικά μας. Έρευνες έχουν δείξει και η πιο απλή άσκηση, όπως το περπάτημα, δυναμώνει του μυς και τα αντανακλαστικά των ποδιών, άρα μας εξασφαλίζει καλύτερη ισορροπία. Πολύ συχνά το περπάτημα, φορώντας ειδικά - βαριά γιλέκα δυναμώνει το μυϊκό σύστημα όλου του σώματος. Άλλη μια μορφή άσκησης σε ανθρώπους που δεν μπορούν να μετακινηθούν, είναι να σφίγγουν ξαπλωμένοι, διάφορα μέλη του σώματος, (χέρια, γροθιές, πόδια, γοφούς, στομάχι, πλάτη, λαιμό και αυχένα) για 8 δευτερόλεπτα, να χαλαρώνουν για άλλα 8'' και να επαναλαμβάνουν για κάθε ομάδα μελών δύο φορές. Η άσκηση αυτή σκοπό έχει να ενισχύσει την αιμάτωση των μυών στα συγκεκριμένα σημεία, με συνέπεια την αύξηση της μυϊκής μάζας. Αυτή η μορφή άσκησης, βοηθάει ακόμα και στο κάψιμο του λίπους στα συγκεκριμένα σημεία. Επίσης μπορούμε να συνδυάσουμε τη προηγούμενη άσκηση, στεκούμενοι όρθιοι μπροστά σε ένα τοίχο και προσπαθώντας με τις παλάμες μας να τον σπρώξουμε, με τις ίδιες εναλλαγές χαλάρωμα - σπρώξιμο των 8''. Προσοχή όμως σε όλες τις ασκήσεις η αναπνοή μας να είναι κανονική.
Το πιο αποτελεσματικό μέσο αντίδρασης είναι η θεραπεία αναπλήρωσης ορμονών με λήψη οιστρογόνων και προγεστερόνης, μετά βέβαια από παρακολούθηση και συμβουλή του γιατρού.
Αν και δεν έχει καθοριστεί ότι η αναπλήρωση των οιστρογόνων, μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του όγκου των οστών, μπορεί όμως να εμποδίσει παραπέρα απώλειά τους. Έτσι η θεραπεία αναπλήρωσης ορμονών, μπορεί να περιορίσει σε μεγάλο βαθμό τον αριθμό καταγμάτων που προκαλούνται από οστεοπόρωση στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση.
